maandag, 20 november 2017
UNRIC logo - Nederlands

VN in jouw taal

Mondiale bedreigingen aan de horizon: de komst van digitale oorlogvoering en killerrobots

Digitale oorlogvoering

8 september 2017 - Bedreiging met of het gebruik van geweld is duidelijk verboden in het Handvest van de Verenigde Naties, maar het is minder duidelijk welke drempel digitale oorlogvoering (cyber warfare) moet bereiken om als "geweld" te worden beschouwd. De internationale gemeenschap moet deze vraag sneller beantwoorden dan verwacht.

Er is momenteel geen VN-verdrag dat cyber warfare verbiedt en op korte termijn zijn er ook geen vooruitzichten dat zo'n verdrag zal worden geratificeerd. Het verbod op het gebruik van geweld is te vinden in artikel 2(4) van het Handvest van de Verenigde Naties en heeft betrekking op de daad van agressie, zoals omschreven in Resolutie 3314 van de Algemene Vergadering. In de resolutie die in 1974 werd aangenomen, worden zeven handelingen vermeld die daden van agressie vormen en bijgevolg in strijd zijn met het internationale recht. Maar door de ontstaanscontext van de resolutie werden cyberaanvallen niet expliciet vermeld.

Een cyberaanval kan worden omschreven als een offensieve actie, in welke vorm dan ook, tegen computersystemen, infrastructuur, computernetwerken en/of digitale apparatuur door middel van verschillende soorten kwaadwillige handelingen uitgevoerd door personen, groepen, organisaties of natiestaten. Cyberaanvallen gebeuren vaak vanuit anonieme bronnen die onrechtmatig toegang (hacking) verschaffen om een bepaald doelwit in handen te krijgen, te wijzigen of te vernietigen.

Er zijn ontelbare voorbeelden van nadelige gevolgen, afhankelijk van het doel van de aanval. Een aanval kan gericht zijn op een nationaal elektriciteitsnet, nucleaire faciliteiten, persoonlijke klantgegevens van een ziekenhuis, infrastructuur of bijvoorbeeld het openbaar vervoer, met ernstige gevolgen voor steden en de burgers van een land.

Cyberspace kan de manier waarop oorlogen in de toekomst worden gevoerd wijzigen, en internationale organisaties beginnen zich aan te passen aan deze nieuwe realiteit. Recente gezamenlijke EU- en NAVO-inspanningen zijn bedoeld om de Europese voorbereidingen voor deze nieuwe veiligheidsbedreigingen te verbeteren. Verder heeft de EU zijn defensiebeleid aangescherpt na een toename van cyberaanvallen op Europese servers.

Oplossing: een verdrag over cyber warfare?

De kwestie van een verdrag over cyber warfare blijft gevoelig, maar sommige internationale advocatenorganisaties stellen dat een verdrag om het agressieve gebruik van cyberspace te verbieden moet worden opgesteld, aangezien in het huidige juridische kader aanvallende staten geen gevolgen ondervinden. Maar natuurlijk moet een cyberaanval eerst rechtsreeks kunnen worden toegeschreven aan een staat, wat vaak moeilijk te bewijzen is.

Verdragen zijn echter zware instrumenten, die voor de lidstaten moeilijk zijn om te onderhandelen en te ondertekenen, en nog moeilijker zijn om te ratificeren en te implementeren. Dit kan een probleem vormen, vooral als het gaat over pogingen om nieuwe technologie te reguleren, aangezien een verdrag al verouderd kan zijn voordat het zelfs overeengekomen wordt. Ook de ratificatie van een doeltreffend cyberverdrag door alle VN-lidstaten blijft onwaarschijnlijk, aangezien staten met sterke cybercapaciteiten zichzelf waarschijnlijk geen beperkingen willen opleggen.

Toch kan zelfs een verdrag dat door minder machtige staten geratificeerd is tot op zekere hoogte een nuttig hulpmiddel zijn. Een cyberverdrag zou kunnen leiden tot nieuwe normen die toekomstige cyberaanvallen beperken, vergelijkbaar met de gehoopte effecten van het nieuw getekende VN-verdrag dat nucleaire wapens verbiedt.

Hackers of robots?

Aanvallen door hackers zijn niet langer het enige type aanvallen waarvoor men moet vrezen.

Elon Musk publiceerde onlangs een open brief aan de Verenigde Naties, samen met meer dan honderd CEO's van bedrijven gespecialiseerd in robotica en artificiële intelligentie. In de brief waarschuwen zij voor een ander soort van oorlogvoering in de wereld, namelijk de revolutie van killerrobots die de potentiële nadelige gevolgen van hacking aanzienlijk kunnen verslechteren.

“Killerrobots dreigen de derde revolutie in oorlogvoering te worden.”, schrijven ze in hun brief. “Eenmaal ontwikkeld zullen gewapende conflicten met dodelijke autonome wapens op een grotere schaal dan ooit kunnen worden uitgevochten, en veel sneller dan mensen kunnen begrijpen. De wapens kunnen worden ingezet door terroristen en despoten tegen onschuldige mensen, ze kunnen gehackt worden om zich op ongewenste manieren te gedragen. Veel tijd om in actie te komen is er niet meer. Eens deze doos van Pandora open is, wordt het moeilijk die te sluiten.”

De experten hebben hun brief  gericht aan de Groep van regeringsdeskundigen (GGE) over dodelijke autonome wapensystemen (LAWS) ingericht door het VN-Verdrag inzake bepaalde conventionele wapens (CCW) die op 21 augustus moest samenkomen. Maar door een tekort aan staten die hun financiële bijdragen aan de VN betalen, is de eerste vergadering van de GGE nu voor november gepland.

"We verzoeken de Hoge Verdragsluitende Partijen die deelnemen aan de GGE om hard te werken om oplossingen te vinden om een wapenwedloop te voorkomen, om burgers te beschermen tegen het misbruik van zulke wapens en om de destabiliserende effecten van deze technologieën te vermijden" schrijven de experten in hun brief.

The CCW Groep van regeringsdeskundigen werd aangespoord om eind 2018 de onderhandelingen voor een nieuwe protocol te beginnen om preventief autonome wapens volledig te verbannen.

Meer dan 90 landen zullen deelnemen aan de GGE-bijeenkomst in Genève op 13-17 november, samen met vertegenwoordigers van andere betrokken VN-agentschappen, het Internationale Rode Kruiscomité en de campagne om killerrobots te stoppen.

Over UNRIC

Het mandaat van het Regionaal Informatiecentrum van de Verenigde Naties in Brussel bestrijkt West-Europa en UNRIC verspreidt informatie en documentatie aan landen in deze regio, waaronder België en Nederland.