zaterdag, 20 december 2014
UNRIC logo - Nederlands

VN in jouw taal

Rechten van personen met een handicap

Internationaal verdrag voor de rechten van personen met een handicap

Waarom een verdrag?


Waarom hebben we een speciaal verdrag nodig voor personen met een handicap? Hebben ze dan niet dezelfde rechten als iedereen?

In een volmaakte wereld zouden de rechten die worden opgesomd in de Universele verklaring van de rechten van de mens volstaan om iedereen te beschermen. Maar in de praktijk blijkt dat bepaalde groepen – denk aan vrouwen, kinderen en vluchtelingen – veel slechter af zijn dan andere. Specifieke internationale verdragen zijn daarom ingesteld om juist de mensenrechten van deze groepen te beschermen en te bevorderen. Zo’n groep wordt ook gevormd door de 650 miljoen mensen ter wereld die leven met een handicap – ongeveer 10% van de wereldbevolking. Deze personen ontbreekt het aan de mogelijkheden die de niet-gehandicapte bevolking wel heeft. Mensen met een handicap stuiten op allerlei fysieke en sociale belemmeringen die maken dat ze:

  • geen onderwijs kunnen volgen;
  • geen baan kunnen krijgen, zelfs als ze daar wel geschikt voor zijn;
  • geen toegang hebben tot informatie;
  • verstoken blijven van behoorlijke gezondheidszorg;
  • belemmerd worden in hun gaan en staan;
  • er niet ‘bij’ horen en niet worden aanvaard.


Welke punten bestrijkt het verdrag?

De bedoeling van het verdrag is om het volledige genot van alle mensenrechten van personen met een handicap te bevorderen, te beschermen en te waarborgen. Het verdrag bestrijkt een aantal centrale thema’s zoals toegankelijkheid, persoonlijke mobiliteit, gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, integratie en revalidatie, deelname aan het politieke leven, en gelijkwaardigheid en non-discriminatie. Het verdrag betekent een verschuiving in het denken: was het hebben van een handicap voorheen een zaak van maatschappelijk welzijn, nu is het een mensenrechtenthema. Men beseft steeds meer dat handicaps vooral worden gecreëerd door sociale hindernissen en vooroordelen.


Formuleert dit bedrag nieuwe rechten?

Nee. Het verdrag verwoordt geen nieuwe rechten of aanspraken. Het verdrag bundelt bestaande rechten op een wijze die zich richt op de behoeften en de situatie van personen met een handicap.


Werkt de bestaande wetgeving niet?

Bepaalde landen hebben een uitvoerig pakket van wetten en regels ingevoerd gericht op mensen met een beperking, maar de meeste andere landen niet. Omdat ze worden gediscrimineerd, houden personen met een handicap zich veelal op in de schaduw, in de marge van de samenleving, met als gevolg dat hun rechten over het hoofd worden gezien. Het is nodig dat er een universele, wettelijk bindend normenpakket komt om ervoor te zorgen dat de rechten van personen met een handicap overál worden gegarandeerd.
Voor een aantal landen hebben de ‘Standaardregels van de VN betreffende het bieden van gelijke kansen voor gehandicapten’ (1993) gediend als een blauwdruk voor wetgeving. Die Standaardregels voorzien in richtlijnen voor beleid dat erop is gericht personen met een handicap dezelfde kansen te geven die anderen genieten. De Standaardregels zijn echter geen juridisch bindend instrument, en pleitbezorgers van gelijke rechten en kansen voor gehandicapten stellen vast dat zonder verdrag staten niet kunnen worden gedwongen hun verplichtingen na te komen.


Wat voor effect verwacht men van dit verdrag?

Een land dat het verdrag ratificeert, aanvaardt dat hij krachtens het verdrag wettelijk verplicht is om wetgeving ter zake in te voeren zodra het verdrag in werking treedt. Andere mensenrechtenverdragen, zoals de verdragen inzake de rechten van kinderen en vrouwen, hebben een belangrijk effect gehad op het aanpakken van schendingen van de rechten van bepaalde groepen.


Is het realistisch om te denken dat een verdrag de levenskwaliteit van personen met een handicap zal verbeteren?

Door de eeuwen heen heeft men personen met een handicap gezien als individuen die door de samenleving beschermd moeten worden en die eerder sympathie oproepen dan respect. Dit verdrag zou een voorname stap kunnen zijn in het veranderen van het denken over handicaps en ervoor kunnen zorgen dat samenlevingen inzien dat álle mensen de kans moeten krijgen om een leven te leiden waarin ze maximaal gebruik kunnen maken van hun mogelijkheden, hoe ruim of beperkt die ook zijn.


Hoe wil men op internationaal niveau toezien op naleving van dit verdrag?

De afgevaardigden moeten nog een besluit nemen over een mechanisme om toe te zien op de naleving van het verdrag. Andere mensenrechtenverdragen eisen van deelnemende landen (die bij de VN ‘verdragsstaten’ heten) dat zij verslag uitbrengen over de vorderingen die ze boeken bij het ten uitvoer leggen van hun verdragsverplichtingen. IJveraars voor de rechten van personen met een handicap hopen dat het verdrag ook bijdraagt tot de opbouw van een wereldwijd netwerk van rapporteurs die toezien op de voortgang van de mensenrechten van mindervaliden.


Wie gelden als ‘mensen met een handicap’?

Onder handicaps worden verstaan lichamelijke, geestelijke en zintuiglijke beperkingen zoals blindheid, doofheid, beperkte mobiliteit, en ontwikkelingsgebonden en verstandelijke beperkingen. Sommige mensen lijden aan meer dan één handicap en velen – zo niet de meesten – zullen ooit in hun leven te kampen krijgen met een handicap, als gevolg van lichamelijk letsel, ziekte of ouderdom.
Onderhandelingen over de definitie van het begrip ‘personen met een handicap’ die het verdrag bezigt, zijn nog gaande. Men is het er meer en meer over eens dat een handicap verwijst naar een lichamelijke, geestelijke of zintuiglijke beperking die grenzen stelt aan iemands vermogen om dagelijkse handelingen te verrichten, en die wordt veroorzaakt of verergerd door maatschappelijke en omgevinggebonden omstandigheden.


Legt dit verdrag staten verplichtingen op?

Ja. Staten zijn krachtens het verdrag verplicht om maatregelen in te voeren ter bevordering van de mensenrechten van personen met een handicap. Die maatregelen omvatten het invoeren van antidiscriminatiewetgeving, de afschaffing van wetten en handelwijzen die personen met een handicap discrimineren, en het rekening houden met personen met een handicap bij het aannemen en uitvoeren van nieuw beleid en nieuwe programma’s. Andere maatregelen betreffen onder meer het toegankelijk maken van diensten, goederen en gebouwen voor personen met een handicap.


Hebben landen er ook een economisch belang bij om het verdrag te aanvaarden?

Ja. Hoewel het onmogelijk is om een prijskaartje te hangen aan elementaire mensenrechten, blijkt het inderdaad ook in economisch opzicht belangrijk om ervoor te zorgen dat mindervaliden hun potentieel maximaal kunnen benutten.


Wat voor kosten kleven er aan implementatie?

Voor het merendeel van de bepalingen roept het verdrag op tot ‘geleidelijke verwezenlijking’, naar rato van de middelen van individuele landen. Bepaalde stappen vereisen een financiële inspanning; men hoopt dat weinig bemiddelde landen dan mogen rekenen op internationale steun – die doorgaans weinig oog heeft voor de behoeften van personen met een handicap.
Het doorvoeren van veranderingen conform het verdrag strekt niet alleen personen met een handicap tot voordeel, maar ook andere mensen. Zo heeft iedereen baat bij roltrappen en hellingbanen. Nieuwe bouwvoorschriften die nodig zijn om tegemoet te komen aan de verdragsbepalingen zullen mettertijd nieuwe ideeën en innovaties opleveren die het leven er plezieriger op maken voor alle mensen, niet alleen voor personen met een handicap.


Is het niet duur om gebouwen toegankelijk te maken?

Mettertijd moeten nieuwe gebouwen zo zijn ontworpen dat ze rekening houden met de behoeften van personen met een handicap.
Studies van de Wereldbank tonen aan dat de extra kosten die gepaard gaan met het aanbrengen van aangepaste voorzieningen minimaal zijn als het gaat om nieuwbouwprojecten; de bevinding is dat het toegankelijk maken van gebouwen de bouwkosten met minder dan één procent verhoogt.


Waar dreigt de maatschappij naast te grijpen?

Naast een bredere reserve van talenten. Personen met een handicap kunnen een breed scala van deskundigheid, vaardigheden en talenten inbrengen. Hoewel de werkeloosheid onder personen met een handicap in vrijwel elk land hoger is dan onder andere bevolkingsgroepen, duidt onderzoek erop dat personen met een handicap even goed, zo niet beter, functioneren in een baan als de beroepsbevolking in het algemeen.
De angst dat het een te kostbare aangelegenheid zou zijn om de werkplek aan te passen aan de behoeften van personen met een handicap wordt meer dan gelogenstraft door de grote ‘honkvastheid’ en het geringe verzuim van deze werknemers. Ook de vrees dat het in dienst nemen van personen met een handicap werkgevers op aanzienlijke extra kosten zou komen staan, blijkt ongegrond. Uit een studie die in 2003 in de Verenigde Staten werd uitgevoerd blijkt dat bijna driekwart van de werkgevers ervaart dat werknemers met een handicap zelfs helemaal geen speciale aanpassingen of faciliteiten nodig hebben.


Wat staat er in augustus te gebeuren?

Het ad hoc-comité dat onderhandelt over de bewoordingen van het verdrag – en waarin alle VN-lidstaten zitting hebben – zal gedurende twee weken besprekingen voeren over de nog onopgeloste kwesties, zoals definities, toezichtmethoden en internationale samenwerking. Als de landen erin slagen om de resterende verschillen van inzicht op te lossen, zou het verdrag tegen die tijd ter ratificatie kunnen worden aanvaard. Zo niet, dan zal er nog een zitting van het onderhandelingscomité worden belegd.


Raadpleeg voor nadere informatie www.un.org/esa/socdev/enable of neem contact op met Edoardo Bellando van het Departement voor Publieksinformatie, telefonisch (+1 212 963 8275) of per e-mail ( Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. ).

Banner
Banner
Banner
Banner
Banner

Over UNRIC

Het mandaat van het Regionaal Informatiecentrum van de Verenigde Naties in Brussel bestrijkt West-Europa en UNRIC verspreidt informatie en documentatie aan landen in deze regio, waaronder België en Nederland.