Mánudagur, 20 nóvember 2017
UNRIC logo - Íslenska

Sameinuðu þjóðirnar
á þínu máli

Margra alda stökk - þökk sé flóttamönnum

Sinfoniuhljomsveit Islands ChristmasOnStage BaldurKristjans

1.nóvember 2017. Íslensk tónlist tók margra alda stökk inn í nútímann þökk sé flóttamönnum sem leituðu til Íslands í aðdraganda síðari heimsstyrjaldarinnar. Þetta kemur fram í grein sem Árni Snævarr, upplýsingafulltrúi Sameinuðu þjóðanna á Norðurlöndum skrifar og birtist í Kjarnanum í dag. Greinin er skrifuðu í tengslum við samstarf Sameinuðu þjóðanna og Iceland Airwaves í herferðinni Saman til stuðnings flóttamönnum og farandfólki. Hún fer hér á eftir.

Þegar Sam­ein­uðu þjóð­irnar leit­uðu að sam­starfs­að­ilum í her­ferð sem nefnd er „Sam­an” (Together) til stuðn­ings flótta­mönnum og far­and­fólki, má segja að það hafi legið í augum uppi að sækja á mið tón­list­ar­inn­ar.  Færa má rök fyrir því að íslensk tón­list Sinfoniuhljomsveit Islands HarpaFoyer1 AriMaggeigi  flótta­mönnum og inn­flytj­endum stóra skuld að gjalda, sem og afkom­endum þeirra, allt frá Róbert Abra­ham Ottós­syni til Vla­dimir Ask­hen­azy og  Emilíönu Torr­ini til John Grant.Þegar Sam­ein­uðu þjóð­irnar leit­uðu að sam­starfs­að­ilum í her­ferð sem nefnd er „Sam­an” (Together) til stuðn­ings flótta­mönnum og far­and­fólki, má segja að það hafi legið í augum uppi að sækja á mið tón­list­ar­inn­ar.  Færa má rök fyrir því að íslensk tón­list eigi  flótta­mönnum og inn­flytj­endum stóra skuld að gjalda, sem og afkom­endum þeirra, allt frá Róbert Abra­ham Ottós­syni til Vla­dimir Ask­hen­azy og  Emilíönu Torr­ini til John Grant.

IA logo variations 2017 1For­svars­menn Iceland Airwa­ves tóku strax vel í þetta og bentu á að á meðal helstu flytj­enda á hátíð­inni sem nú stendur yfir, væri fjöld­inn allur af lista­mönnum sem fylltu þennan flokk.

En hvers vegna eigum við útlend­ingum svo mikið að þakka að hér ríkir blóm­legt tón­list­ar­líf hvort heldur sem er í sígildri eða alþýðu­tón­list, að ekki sé minnst á kóra og tón­list­ar­skóla?

Heim­ildir eru til fyrir því að fyrsti bisk­upinn á Hólum hafi sótt hingað frá meg­in­land­inu Rik­ini nokk­urn  sem hafi verið  „glöggur í tón­list”.

Lítið er þó vitað um tón­list á Íslandi fram að siða­skiptum en upp úr því er ­messu­söngs­bók­in ­sem oft­ast er nefnd Grall­ar­inn tekin sam­an.  Þótt kirkjan hafi litið niður á söng og dansa utan helgi­halds­ins var alþýðu­tón­list til, og eigum við Bjarna Þor­steins­syni í lok 19. aldar, að þakka þekk­ingu okkar á henni og Þursa­flokknum að hafa miðlað henni á plötum sín­um.

En erlendum ferða­mönnum sem skrif­uðu ferða­bækur um Ísland á átj­ándu og nítj­ándu, varð flestum tíð­rætt um hversu vondir söng­menn Íslend­ingar voru, bæði falskir og ósam­stíga. Vakn­ing verður í lok 19.aldar og strax eftir fyrra stríð reyna Íslend­ingar að fá hingað erlent tón­list­ar­fólk, en það er fyrst og fremst í aðdrag­anda síð­ari heims­styrj­ald­ar­innar sem flótta­menn undan ofsóknum nas­ista fjöl­menna hing­að.

 „Þeir tón­list­ar­menn sem komu til Íslands í aðdrag­anda heims­styrj­ald­ar­innar síð­ari -- til dæmis Róbert Abra­ham, Vict­or Urbancic og Heinz Edel­stein, svo nokkrir séu nefnd­ir -- voru hámennt­aðir heims­borg­arar sem ekki voru lengur vel­komnir í heima­landi Together Logo ICELANDICsín­u,” bendir Árni Heimir Ing­ólfs­son, tón­list­ar­fræðngur, á.

Óðinn Mel­sted, sagn­fræð­ingur gaf í fyrra út bók­ina Með nótur í fartesk­inu, um erlenda tón­list­ar­menn á Íslandi 1930-1960.  Þar er fjallað um erlenda áhrifa­valda í íslenskri tón­list svo sem Þjóð­verj­ana Róbert Abra­ham Ott­ós­son, Heinz Edel­stein, Rut Stef­aníu Her­manns, Albert Klahn, og Annie Leifs; Aust­ur­rík­is­menn­ina Carl Billich, Annie Chaloupek, Franz Mixa, Paul Pamplicher og Vict­or Urbancic, og Týrol­bú­ann Sig­urð Dem­etz.  Þá voru fjöl­margir Danir hér mis­lengi við hljóð­færa­leik og kennslu svo sem Poul Bern­burg.

Vla­dimir Ash­kenzy kom svo hingað frá­ Sov­ét­ríkj­un­um og blés lífi í S­in­fón­íu­hljóm­sveit Ís­lands, sem alltaf hefur sótt styrk og krafta til útlendra hljóð­færa­leik­ara – að ekki sé minnst á hlut hans í stofnun Lista­há­tíðar í Reykja­vík.

Ashkenazy „Störf erlendu tón­list­ar­mann­anna urðu til þess að hraða upp­bygg­ingu íslensks tón­list­ar­lífs,” segir Óðinn Mel­sted í bók sinn­i.  „Þannig tóku Íslend­ingar margra alda stökk í tón­list­ar­sög­unni – sam­an­borið við önnur lönd – með því að flytja inn erlend áhrif með hjálp erlends mann­afla.”

Árni Heimir Ing­ólfs­son tekur í sama streng:

 „Þetta varð ein mest­a ­gæfa tón­list­ar­lífs á Íslandi frá upp­hafi vega. Þekk­ing og hæfi­leikar þess­ara snjöllu tón­list­ar­manna báru hér­ ­á­vöxt og eiga ríku­legan þátt í þeirri blóm­legu tón­list sem hér er nú iðk­uð, ­sama hvort er í tón­list­ar­skól­um, leik­hús­tón­list eða Sin­fón­íu­hljóm­sveit Íslands. Þessir menn fleyttu Íslandi fram um ára­tugi í tón­list­inni og skuld okkar við þá verður í raun aldrei full­greidd.” 

Fjöl­margir út­lend­ingar hafa á sama hátt auðgað íslenska popptón­list, og er banda­ríski tón­list­ar­mað­ur­inn John Grant, þekkt­astur í dag, en hann hefur búið hér á landi í nokkur ár.

Á meðal tón­list­ar­manna á Iceland Airwa­ves sem auðgað hafa lista­líf ann­ara landa er ætt­lands­ins eru Micahel Kiwanyuka, sonur flótta­manna frá ofríki Idi Amin í Úganda. Lido Pimi­enta, rekur ættir sínar til Indíána og Afr­íku­búa í Kól­umbíu en starfar í Kanada og Káryyn, er af sýr­lensk-­ar­mensku bergi brotin og býr í Banda­ríkj­un­um, að ógleymdri okkar hálf­ítölsku Emilíönu Torr­ini.

Greinin birtist fyrst í Kjarnanum: https://kjarninn.is/skodun/2017-11-01-margra-alda-stokk-islenskrar-tonlistar-thokk-se-flottamonnum/

Sjá einnig:Ingibjörg Eyþórsdóttir,  „Erlendir tónlistarmenn á Íslandi á 20.öld",  https://www.musik.is/Pistlar/ingibjorg1.html

og Óðinn Melsted, Með nótur í farteskinu. Erlendir tónlistarmenn á Íslandi 1930-1960. Sögufélagið, 2016.

Myndir af Sinfóniúhljómsveit Íslands Baldur Kristjánsson og Ari Magg, með góðfúslegu leyfi. 

Loftslagsráðstefnan COP23 er hafin!