Sunnudagur, 02 ágúst 2015
UNRIC logo - Íslenska

Sameinuðu þjóðirnar
á þínu máli

15 mínutna frægð og svo næstu hörmungar

15 mínutna frægð og svo næstu hörmungar

Júní 2015. Nýverið lét forseti Súdan sem vind um eyru þjóta, þegar hann sótti Suður-Afríku heim, að dómst&oacut... Nánar

Að spara á kostnað þróunar

Að spara á kostnað þróunar

  Júní 2015. Finnska ríkisstjórnin hefur ákveðið að minnka útgjöld til þróunaraðstoðar um 40-43%.  Nánar

 Dugnaður Dana er Norðurlöndum fyrirmynd

Dugnaður Dana er Norðurlöndum fyrirmynd

Júní 2015. Danir hafa sett Evrópumet í að minnka matarsóun. 87 milljarðar hafa sparast frá því 2010 en sóun hefur minnkað um... Nánar

Með hnífinn á lofti

Með hnífinn á lofti

Júní 2015. Kynfæraskurður kvenna er víðast hvar álitinn gróft og glæpsamlegt mannréttindabrot, þar á meðal í &ou... Nánar

Vatn á þrotum í heiminum?

Vatn á þrotum í heiminum?

Júní 2015. Merkilegt nokk, þá er ekki vitað hversu mikið vatn er til í heiminum, en teikn er á lofti að það sé minna en flestir ... Nánar

Gamla tölvan þín getur valdið krabbameini í Afríku

ewaste ghana 1

Norðurlandabúar nota mikið af rafmagnstækjum og hafa orð á sér fyrir að fylgjast vel með nýjustu tækni og endurnýja tækjakost. Flest okkar hugsa sig ekki tvisvar um þegar við fleygjum gömlu tækjunum og fáum okkur nýjasta snjallsímann eða flatskjáinn. En fæst okkar hugsa um örlög gömlu tækjanna og því miður er þetta stórt og vaxandi vandamál. Og það sem meira er að gömlu tækin okkar enda oft í Afríku og valda skaða bæði á heilsu manna og umhverfinu.

Rafeindaúrgangur sem kalla má rafsorp (e-waste), hefur aukist þrisvar sinnum meir en annar úrgangur og 20 til 50 milljón tonn af slíku sorpi verða til á hverju ári. Hluti af raf-sorpi okkar er sem betur fer, endurnýttur. Á Norðurlöndum hefur söfnun rafsorps verið stórbætt á undanförnum árum með nýrri löggjöf og reglugerðum um endurnýtingu. Raunar hafa fjölmargir alþjóðlegir og svæðisbundnir samningar verið gerðir til að hindra að rafsorp sé einfadlega flutt óunnið til fátækra ríkja og munar þar ekki síst um Basel-sáttmálann svokallaða sem tók gildi 1992. Norðurlönd hafa ekki heldur látið sitt eftir liggja til að hindra óæskilegan flutning rafsorps til útlanda.

Þrátt fyrir þessa viðleitni er ekki allur rafúrgangur meðhöndlaður á réttan hátt. Aðeins 10% af rafsorpi í heiminum er endurnýttur. Lög og reglugerðir eru oft sniðgengin og raf-sorpið flutt til Afríku og Asíu til að losna undan sköttum og ábyrgð á endurvinnslu. Svo langt hefur þetta gengið að talað er um”nýlendustefnu eiturefna”.

Rafeindatæki hafa oft og tíðum að geyma talsverð verðmæti ef vel er að gáð, meira að segja gull og kopar (td. í örgjörvanum og minniskubbum). Af þessum sökum má oft sjá í vanþróuðum ríkjum börn og fullorðna róta í rafeinda-öskuhaugum. Fólk lifir í sumum tilfellum algjörlega á því að hluta í sundur gömul rafeindatæki og selja verðmæta málma úr þeim.

UNEP, Umhverfisáætlun Sameinuðu þjóðanna, bendir hins vegar á í skýrslu um málið að aðferðirnar eru skaðlegar bæði heilsu manna og umhverfinu. Tækin eru brennd en þau innihalda skaðleg efni á borð við kvikasilfur og blý en bruni getur valdið krabbameini, öndunarsjúkdómum og skaðað frjósemisheilbrigði.

Norðurlöndin eru hvorki barnanna verst né best. Danir eru á meðal sjö stærstu útflytjenda notaðra tölva til Afríkuríkisins Gana sem hefur verið sett á válista yfir rafeindasorpslönd. Talið er að 50-70% rafeindasorps í Finnlandi sé ekki endurunninn. Sama gildir um 12 þúsund ton af rafeindasorpi í Svíþjóð og líka um gömul sjónvörp, ísskápa og önnur rafeindatæki sem enda á ruslahaugum í mörgum ríkjum Vestur-Afríku. Að sögn norsku tollgæslunnar er hald lagt á rafeindasorp til útflutnings í hverjum mánuði. “Sumt af þessu má auðvitað endurvinna en annað er hreinlega hættulegur úrgangur”, segja tollayfirvöld.

Þúsaldarmarkmiðin eru stökkpallur