Hoofdstuk 4

Wat doet de VN voor de mensenrechten en gerechtigheid?


Wat doet de VN voor de mensenrechten?

Hoe heeft de VN de mensenrechten bevorderd?

Hoe beschermt de VN kwetsbare groepen in de samenleving?


Wat doet de VN aan de verbetering van de status van de vrouw?

Hoe ondersteunt de VN democratisering?

Waarom hebben we een Internationaal Strafhof nodig?



Wat doet de VN voor de mensenrechten?


Een van de grootste wapenfeiten van de VN is de schepping van een allesomvattend juridisch kader van mensenrechten, een corpus dat alle landen kunnen onderschrijven. Tegelijkertijd heeft de VN ook doeltreffende instrumenten gecreëerd ter bescherming van de mensenrechten van mensen over de hele wereld. De huidige hervormingen binnen de VN hebben het belang van de bevordering van de mensenrechten aangescherpt. Het thema is nu een van de kernactiviteiten van de VN en de rode draad die loopt door alle VN-activiteiten, van vredeshandhaving tot ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp.

De VN steunt de mensenrechten op verschillende manieren:

· De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten gaat de dialoog aan met regeringen, poogt schendingen te voorkomen, reageert op inbreuken op de mensenrechten en onderzoekt overtredingen in bepaalde landen.
· De Secretaris-Generaal en de Hoge Commissaris stellen in vertrouwelijke gesprekken met regeringen mensenrechtenkwesties aan de orde, bijvoorbeeld met betrekking tot het vrijlaten van gevangenen of het omzetten van doodvonnissen in andere straffen.
· Krachtens een aantal VN-verdragen inzake mensenrechten kunnen individuen, als alle nationale kanalen zijn doorlopen, staten aanklagen voor vermeende schendingen van hun rechten.
· Individuen en mensenrechtenorganisaties kunnen schendingen rapporteren bij het Hoge Commissariaat, dat deze informatie doorgeeft aan de geëigende VN-organen en -mechanismen. Bij het VN-kantoor in Genève staat dag en nacht een faxlijn open waarop men schendingen kan melden. Het nummer is 00 41 22 917 0092.
· De VN-Commissie voor de Mensenrechten is het enige intergouvernementele orgaan dat openbare vergaderingen belegt inzake schendingen van de mensenrechten waar ook ter wereld. De Commissie bekijkt mensenrechtenprojecten in landen en neemt rapporten inzake schendingen in ontvangst.
· VN-deskundigen inzake mensenrechten zien toe op de naleving van de mensenrechten in een bepaald land of rapporteren over wijdverspreide schendingen, zoals martelpraktijken, om de internationale gemeenschap te alarmeren.
· Het Hoge Commissariaat helpt bij al deze inspanningen. Het helpt regeringen ook hun verplichtingen inzake mensenrechten na te komen, door technische steun te bieden bij zaken als het opleiden van politiemensen, het formuleren van wetten en het verbeteren van de rechtspleging en het strafrecht.
· Veel vredesoperaties zijn mede gericht op de bescherming van de mensenrechten van de getroffen bevolkingen.
· De twee internationale tribunalen die werden opgericht om oorlogsmisdaden in voormalig Joegoslavië en Ruanda te berechten, hebben al verscheidene oorlogsmisdadigers voor het gerecht gebracht.

Hoe heeft de VN de mensenrechten bevorderd?

De VN heeft de mensenrechten tot een prioriteit voor mensen over de hele wereld gemaakt, een prioriteit die regeringen niet langer kunnen negeren. Voorbeelden van het baanbrekende werk van de VN:

· De VN schiep het eerste wereldomvattende pakket van mensenrechten: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van 1948 en de twee internationale mensenrechtenverdragen van 1966 (inzake burgerrechten en politieke rechten, en inzake economische, sociale en culturele rechten) die veel van de bepalingen van de Universele Verklaring bindend maken voor staten.
· De VN heeft onderhandelingen geïnitieerd in het kader van meer dan 80 internationale verdragen ter bescherming van politieke, burgerlijke, economische, sociale en culturele rechten.
· De VN heeft bijgedragen tot de afschaffing van de Apartheid in Zuid-Afrika met een langdurige anti-apartheidscampagne, waarvan onder meer een wapenembargo en internationale verdragen deel uitmaakten. In 1994 was een VN-waarnemersmissie actief bij de machtsoverdracht en bij de verkiezingen die een einde maakten aan de Apartheid.
· De VN heeft een centrale rol gespeeld bij het bereiken van de internationale erkenning van fundamentele rechten zoals de rechten van vrouwen en het recht van alle volkeren op ontwikkeling.
· De VN heeft internationale tribunalen opgezet om misdaden tegen de mensheid in voormalig Joegoslavië en Ruanda te kunnen vervolgen en richtte onlangs een Internationaal Strafhof op om plegers van dergelijke misdaden te kunnen berechten.

Hoe beschermt de VN kwetsbare groepen in de samenleving?

De VN is pleitbezorger van de meest kwetsbare groepen - minderheden, gastarbeiders, inheemse volkeren, kinderen in moeilijke omstandigheden - en probeert hun toestand te verbeteren. Een van de belangrijkste mensenrechtenorganisaties van de VN is de Subcommissie voor de Uitbanning van Discriminatie en de Bescherming van Minderheden, die jaarlijks bijeenkomt om zich sterk te maken voor de rechten van minderheden in de hele wereld. Internationale verdragen, zoals het Verdrag inzake de rechten van het kind (1989)en het Verdrag inzake de bescherming van de rechten van gastarbeiders en hun gezinsleden van (1990), werden onder auspiciën van de VN bereikt om kwetsbare groepen te beschermen. VN-organen houden toezicht op de naleving van de verdragen inzake de bescherming van kwetsbare groepen (vrouwen, kinderen, raciale minderheden) en stellen landen verantwoordelijk voor schendingen.

De VN zet ook internationale campagnes op om problemen die kwetsbare groepen aanbelangen, wereldwijd onder de aandacht te brengen. Ten gunste van de 300 miljoen leden van inheemse bevolkingen in de wereld riep de VN 1993 uit tot Internationaal Jaar voor de inheemse volkeren in de wereld en de periode 1995-2004 tot Internationaal Decennium voor de inheemse volkeren in de wereld.

Voorts werkt de VN aan een verklaring van hun rechten. De Speciale Gezant van de Secretaris-Generaal voor kinderen in gewapende conflicten is de belangrijkste woordvoerder voor de naar schatting 300.000 kindsoldaten. De Internationale Arbeidsorganisatie zette een internationaal programma op ter bestrijding van kinderarbeid, terwijl het VN-kinderfonds projecten voert om de toestand van straatkinderen, werkende kinderen en kinderen in oorlogsgebieden te verlichten.

Wat doet de VN aan de verbetering van de status van de vrouw?

De VN heeft een belangrijke rol gespeeld bij het verbeteren van de status van de vrouw, door het voortouw te nemen bij het realiseren van veranderingen en door wereldwijd de aandacht te vestigen op hun rechten.

· Gelijke rechten voor vrouwen zijn vastgelegd in het Handvest van de VN en in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, waardoor de gelijkheid van man en vrouw de juridische status heeft van een fundamenteel mensenrecht.
· De VN heeft internationale normen geformuleerd inzake de rechten van vrouwen en heeft instrumenten in het leven geroepen om erop toe te zien dat die rechten wereldwijd worden geëerbiedigd. In 1979 aanvaardde de VN het Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Discriminatie van Vrouwen - een internationaal handvest voor de rechten van vrouwen en ook een blauwdruk voor actie die landen moeten ondernemen om die rechten te waarborgen. Inmiddels hebben meer dan 160 landen dit verdrag geratificeerd, waarmee zij zich ertoe verplichten de gelijkheid van man en vrouw te verzekeren. Een speciale VN-commissie van onafhankelijke deskundigen houdt toezicht op de naleving van het verdrag.
· De Commissie voor de Status van de Vrouw werd opgericht in 1946 en vergadert jaarlijks over kwesties in verband met vrouwenrechten. De Commissie doet aanbevelingen omtrent problemen die onmiddellijk aandacht vragen en initieert internationale wetgeving voor de bevordering van de rechten van de vrouw.
· De VN heeft bijgedragen tot een wereldwijde krachtenbundeling van vrouwen. Om de aandacht te vestigen op de rechten van vrouwen, riep de VN 1975 uit tot het Jaar van de Vrouw en de periode 1976-1985 tot het Decennium van de Vrouw. De VN creëerde ook een wereldforum waar vrouwen samenkomen om hun rechten te verdedigen. In het Jaar van de Vrouw had de eerste wereldconferentie over vrouwen van de geschiedenis plaats in Mexico-Stad. Daarna volgden conferenties in Kopenhagen (1980), Nairobi (1985) en Peking (1995).
· Binnen het VN-systeem zijn twee instanties exclusief gewijd aan vrouwenkwesties: het Ontwikkelingsfonds voor Vrouwen van de VN (UNIFEM) en het Internationaal Onderzoeks- en Opleidingsinstituut voor de Bevordering van de Vrouw (INSTRAW). UNIFEM financiert innovatieve ontwikkelingsactiviteiten ten bate van vrouwen, vooral op het platteland in ontwikkelingslanden. INSTRAW stimuleert de volledige deelname van vrouwen in economische, sociale en politieke aangelegenheden in hun land door middel van opleiding, onderzoek en voorlichting.

Hoe ondersteunt de VN democratisering?

De VN ondersteunt democratiseringsprocessen in een groeiend aantal landen dat daarbij haar hulp vraagt. Door technische steun te verlenen bij het voorbereiden en organiseren van verkiezingen heeft de VN meer dan 70 landen geholpen om er het democratiseringsproces te versterken. De organisatie coördineerde in 1993 de verkiezingen in Cambodja en zond onafhankelijke waarnemers uit om toe te zien op vrije en eerlijke verkiezingen in Namibië, Nicaragua, Haïti, Angola, Cambodja, El Salvador, Zuid-Afrika, Mozambique en Liberia. De VN heeft ook geholpen bij de omvorming van gewapende verzetsbewegingen tot politieke partijen, bijvoorbeeld in El Salvador, Mozambique en Guatemala.
Om democratieën te versterken helpt de VN landen bij het opzetten en uitbouwen van goed functionerende,
verantwoordelijke processen en instellingen op politiek, juridisch en bestuurlijk vlak. Het Ontwikkelingsprogramma van de VN steunt goed beleid in veel landen door de parlementaire werking te verstevigen, de wetgeving inzake mensenrechten uit te bouwen, het juridische systeem te verbeteren en corruptie te bestrijden.

Waarom hebben we een Internationaal Strafhof nodig?

Het Internationale Strafhof (ICC) werd opgericht om verdachten van volkerenmoord, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid te kunnen vervolgen. De oprichting van zo'n tribunaal stond al lang op de VN-agenda en de afschuwelijke bloedbaden in Cambodja, Ruanda en voormalig Joegoslavië onderstreepten de dringende noodzaak ervan.

Het Statuut van het Hof - opgesteld door een commissie die in het leven werd geroepen door de Algemene Vergadering en bestond uit vertegenwoordigers van meer dan 100 lidstaten - werd door 120 landen aanvaard tijdens een conferentie in Rome in 1998. Het Hof is een feit zodra minstens 60 landen het verdrag hebben geratificeerd. Het ICC zetelt in Den Haag en zal bestaan uit 18 internationaal gerespecteerde rechters die worden verkozen voor een termijn van negen jaar. Voorts is aan het Hof een team van onderzoekers en openbare aanklagers verbonden. Het ICC zal geen deel uitmaken van de VN en alleen verantwoording afleggen aan de landen die het Statuut hebben bekrachtigd.

Landen die dit verdrag ratificeren, verplichten zich ertoe burgers die van genoemde misdaden worden beticht, in eigen land te vervolgen en hen ter berechting uit te leveren aan het Hof. Het Statuut van het Hof vrijwaart beschuldigden tegen onwettige vervolging. Lidstaten moeten in eerste instantie hun eigen rechtsgang toepassen; het Hof mag zijn gezag pas laten gelden indien nationale rechtbanken niet kunnen of willen optreden. Bovendien moeten de openbare aanklagers hun beslissingen staven met welomschreven internationale regels, teneinde politiek gemotiveerde aanklachten uit te sluiten. Ten slotte heeft de Veiligheidsraad de bevoegdheid om aanklachten nietig te verklaren die zijns inziens ongegrond zijn.


UNIC Logo
Terug  Home  Terug naar boven