Hoofdstuk 1

Wat voor organisatie is de VN?


Wat voor organisatie is de VN?

De gespecialiseerde organisaties van de VN

Waarom hebben wij de VN nodig?

Is de VN een wereldregering?

Verliezen landen hun soevereiniteit als lid van de VN?

Is de VN een instrument van de grote machten?

Wat doet de Algemene Vergadering?

Wordt de Algemene Vergadering beheerst door ontwikkelingslanden?

Hebben alleen regeringen een stem in de VN?

Hoe zit het met de NGO's?

Wat is de rol van de Veiligheidsraad?

Is de Veiligheidsraad niet aan hervorming toe?

Wat is de rol van de Secretaris-Generaal?

Hoe wordt de Secretaris-Generaal benoemd?

Wat voor organisatie is de VN?

De Verenigde Naties is een unieke internationale organisatie van 185 soevereine staten. De VN werd na de Tweede Wereldoorlog opgericht om de internationale vrede en veiligheid te handhaven, om vriendschapsbanden te smeden tussen naties en om sociale vooruitgang, betere levensomstandigheden en mensenrechten te bevorderen. De lidstaten achten zich onderling verbonden door de beginselen van het Handvest van de VN, een internationaal verdrag dat hun rechten en plichten als leden van de internationale gemeenschap omschrijft.

De VN-familie van organisaties bestaat uit:

  • De VN zelf, die zes hoofdorganen omvat: de Algemene Vergadering, de Veiligheidsraad, de Economische en Sociale Raad, de Trustschapsraad, het Internationaal Gerechtshof en het Secretariaat. Al deze organen zijn gevestigd in New York, behalve het Internationaal Gerechtshof, dat bevindt zich in Den Haag;
  • De VN-programma's en -fondsen – waaronder het VN-kinderfonds (UNICEF), het VN-ontwikkelingsprogramma (UNDP) en het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR) – die zich inzetten voor ontwikkeling, humanitaire hulp en mensenrechten;
  • Gespecialiseerde organisaties actief op gebieden als gezondheidszorg, landbouw, internationale luchtvaart en meteorologie (zie kader op vorige blz.). De gespecialiseerde organisaties, verbonden met de VN door speciale overeenkomsten, coľrdineren hun werk in samenspraak met de VN, maar zijn afzonderlijke, autonome organisaties.

De gespecialiseerde organisaties van de VN

  • Internationale Arbeidsorganisatie (ILO)
  • Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO)
  • Organisatie van de VN voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (UNESCO)
  • Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
  • De Wereldbankgroep
  • Internationaal Monetair Fonds (IMF)
  • Organisatie voor de Internationale Burgerluchtvaart (ICAO)
  • Wereldpostunie (UPU)
  • Internationale Telecommunicatie-unie (ITU)
  • Wereld Meteorologische Organisatie (WMO)
  • Internationale Maritieme Organisatie (IMO)
  • Wereldorganisatie voor Intellectuele Eigendom (WIPO)
  • Internationaal Fonds voor Landbouwontwikkeling (IFAD)
  • Organisatie van de VN voor Industri╬le Ontwikkeling (UNIDO)
  • Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA)

De VN, de VN-programma's en -fondsen en de gespecialiseerde organisaties vormen samen het VN-systeem.

Als een familie van organisaties vervult de VN een groot aantal taken die onze levens op tal van manieren beďnvloeden. Dat kan vari╬ren van een beslissing van de Veiligheidsraad om in reactie op een conflict een vredesoperatie op te zetten; het formuleren van normen voor de veiligheid van het luchtverkeer of voor de compatibiliteit van communicatiemiddelen; het zenden van noodhulp naar slachtoffers van een natuurramp; de coľrdinatie van acties in de strijd tegen AIDS; het helpen van landen bij het houden van vrije en eerlijke verkiezingen; of het verstrekken van leningen tegen lage rente om de infrastructuur in arme landen te verbeteren. De voorbeelden zijn onuitputtelijk. Uiteindelijk streeft de VN ernaar een gezondere, stabielere wereld te cre╬ren met meer kansen en meer gerechtigheid voor ons allemaal.

Waarom hebben wij de VN nodig?

Men zegt wel: "Als we de VN niet hadden, zouden we zo'n organisatie moeten uitvinden".

  • In een wereld die gebukt gaat onder conflicten, treedt de VN op als instrument voor rechtstreeks overleg tussen regeringen en als forum om langetermijnproblemen het hoofd te bieden.
  • De VN zet zich in voor veel wereldomspannende probleemgebieden zoals het milieu en de drugshandel. In die zin geldt de organisatie als het beste instrument dat wij voorhanden hebben om samenwerking op internationaal niveau op te zetten en gaande te houden.
  • Het VN-systeem helpt bij de opbouw van economie╬n en het stabiliseren van financi╬le markten. Het levert bijdragen tot de uitbanning van ziekten, het vergroten van de voedselproductie en het opvoeren van de levensverwachting. De VN beschermt vluchtelingen en treedt alert op bij natuurrampen.
  • Het VN-systeem beschermt kwetsbare bevolkingsgroepen zoals kinderen, vluchtelingen, ontheemden, minderheden, inheemse volkeren en mindervaliden.
  • De VN en haar organisaties vormen het kader waarbinnen technische en juridische normen kunnen worden opgesteld voor belangrijke wereldomvattende problemen zoals de veiligheid van het luchtverkeer en de mensenrechten.

De VN werd al zeven keer voor haar werk beloond met de Nobelprijs voor de Vrede.

Geen enkele andere wereldorganisatie is beter in staat om deze doelstellingen te realiseren, omdat geen andere organisatie over dezelfde universele en gewettigde fundamenten beschikt.

Is de VN een wereldregering?

De VN is g╚╚n wereldregering en is ook nooit zo bedoeld. De VN is een organisatie van soevereine, onafhankelijke staten. De Organisatie voert alleen uit wat die soevereine staten overeenkomen. De VN is hun instrument.

Verliezen landen hun soevereiniteit als lid van de VN?

De leden van de VN zijn soevereine naties en het Handvest van de VN is een van de sterkste verdedigers van deze soevereiniteit, die daarin zelfs als een van de grondbeginselen is geboekstaafd. Tegelijkertijd zijn de meeste wereldproblemen zo complex dat ze niet door een individueel land zijn op te lossen. De VN is het forum waar landen samenkomen om gemeenschappelijke problemen het hoofd te bieden. De samenwerking met andere landen is een vorm van invulling van soevereiniteit, geen beperking.

Door op specifieke gebieden met elkaar samen te werken in VN-verband, bouwen staten aan structuren die het internationale leven reguleren. In internationale verdragen verbinden staten zich ertoe verplichtingen na te leven op de meest uiteenlopende vlakken zoals telecommunicatie, drugsbestrijding en internationaal handelsverkeer. Landen gaan deze verplichtingen vrijwillig aan, omdat ze vinden dat deze hun belangen het beste dienen. Via de VN zetten de lidstaten ook structuren op ter bestrijding van grootschalige schendingen van mensenrechten die, al vinden ze misschien plaats in een enkel land, een legitieme bekommernis vormen voor de internationale gemeenschap. Het wereldomvattende speelveld en de onpartijdigheid van de VN vormen de gemeenschappelijke basis vanwaaruit landen door samenwerking het grootste voordeel kunnen putten, met de garantie dat hun soevereiniteit gewaarborgd blijft.

De VN is uniek in de zin dat het een echt 'parlement van staten' is.

Is de VN een instrument van de grote machten?

De VN is het instrument van alle lidstaten. Het zijn zij die het beleid vormen door over belangrijke kwesties te spreken en te stemmen. In de Algemene Vergadering hebben alle landen evenveel recht van spreken, hetgeen de VN tot de meest democratische internationale instelling maakt. Zelfs in de Veiligheidsraad moeten de Verenigde Staten en de andere vier staten met vetorecht – het recht om elke actie waarmee ze niet kunnen instemmen tegen te houden – rekening houden met de visie van andere landen; zij kunnen hun beslissingen niet opleggen. Geen enkel land, hoe machtig ook, kan individueel het VN-beleid bepalen.

Wat doet de Algemene Vergadering?

De Algemene Vergadering is een uniek forum waarin alle lidstaten zijn vertegenwoordigd. Het orgaan lijkt op een soort parlement van naties. Hier – en alleen hier – neemt men alle hoogdringende problemen in behandeling die zich in de wereld voordoen. Alle landen kunnen hun standpunten kenbaar maken en meebeslissen over de te volgen handelwijze.

Zoals iedere burger in een democratie een gelijke stem heeft – of hij nu arm of rijk is, machtig of zwak – zo hebben ook alle landen in de Vergadering hetzelfde stemrecht. In de Vergadering hebben alle leden dezelfde rechten en privileges, en ook dezelfde taken en plichten.

De stem van de Vergadering geldt als een uitstekende barometer van de wereldopinie. De besluiten hebben geen bindende kracht voor de lidstaten, maar weerspiegelen wel het morele gezag van de internationale gemeenschap.

Wordt de Algemene Vergadering beheerst door ontwikkelingslanden?

V██r 1960 klaagden sommige staten over de automatische meerderheid van de geďndustrialiseerde landen; na 1960, toen veel nieuwe onafhankelijke staten als lid waren toegetreden, klaagde men over de "tirannieke meerderheid" van de ontwikkelingslanden.

In werkelijkheid verschilt het stemgedrag doorgaans naargelang de ter tafel liggende kwesties. Landen stemmen vooral op basis van hun inschatting van een kwestie zelf. Dit betekent dat gelijkgestemde landen een gelijkaardig stemgedrag vertonen bij onderwerpen van gemeenschappelijk belang. Het einde van de Koude Oorlog heeft geleid tot een nieuwe consensus omtrent belangrijke thema's. De afgelopen jaren lopen de standpunten van ontwikkelings- en industrielanden meer en meer parallel, wat ook tot uitdrukking komt bij stemmingen. Tijdens de gewone zitting van de Algemene Vergadering in 1970 werd slecht 35% van de resoluties unaniem aanvaard, zonder tegenstemmen en zonder onthoudingen. In 1997 bedroeg dit percentage al 77%.

Hebben alleen regeringen een stem in de VN?

De VN is de wereldorganisatie van staten, maar het VN-raamwerk biedt ook mogelijkheden om andere partijen – wier medewerking van steeds vitaler belang is bij het oplossen van wereldproblemen – bij haar werk te betrekken. Allerlei instanties en groeperingen uit de samenleving leveren in toenemende mate grote bijdragen tot de activiteiten van de VN: niet-gouvernementele organisaties (NGO's), het bedrijfsleven, vakbonden, professionele organisaties enz. De Secretaris-Generaal overlegt geregeld met toplieden en organisaties uit het bedrijfsleven. De VN werkt ook meer en meer samen met onderzoeksinstanties, academische instellingen, jeugdbewegingen en andere verenigingen.

Hoe zit het met de NGO's?

Binnen de VN behoren NGO's tot de meest toonaangevende partners. Voorbeelden zijn Amnesty International, de Internationale Campagne voor het Verbod op Landmijnen en het Forum van Democratische Leiders in Azi╬ en de Pacific. Een NGO is een vrijwillige maatschappelijke groepering die geen winst nastreeft en wordt gecoľrdineerd op plaatselijk, landelijk of internationaal niveau.

Ongeveer 1520 NGO's die actief zijn op het gebied van economische en sociale ontwikkeling, hebben een 'consultatief statuut' bij de Economische en Sociale Raad – het belangrijkste beleidsorgaan voor sociale en economische zaken. Men kan hun vertegenwoordigers vragen om vergaderingen bij te wonen en toe te spreken.

Daarnaast zijn er ook nog zo'n 1550 NGO's die betrokken zijn bij informatieprogramma's omtrent kwesties die de VN aanbelangen. Deze zijn geaccrediteerd bij de afdeling Voorlichting van de VN. Veel NGO's hebben offici╬le vertegenwoordigers op het hoofdkwartier van de VN en treden op als belangrijke schakels tussen de VN en de volkeren op aarde.

NGO's treden op als woordvoerders namens een doorgaans brede (inter)nationale achterban en beďnvloeden het werk van de VN in toenemende mate. Ze spelen een vooraanstaande rol bij VN-conferenties, door de standpunten van hun achterban kenbaar te maken, bijvoorbeeld op het vlak van de rechten van de vrouw of het recht op voedsel. NGO's speelden ook een doorslaggevende rol bij de goedkeuring van het Verdrag voor het Verbod op Landmijnen (1997) en bij de instelling in 1998 van het Internationaal Strafhof om verdachten van volkerenmoord, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid te berechten. In de armere landen werken NGO's nauw samen met de VN om mensen in nood te helpen.

Wat is de rol van de Veiligheidsraad?

De Veiligheidsraad is het VN-orgaan dat primair verantwoordelijk is voor het handhaven van de internationale vrede en veiligheid. De Raad is vrijwel continu in vergadering en kan daardoor zijn mening over crisissituaties kenbaar maken zodra die zich voordoen. Krachtens het Handvest zijn de beslissingen van de Veiligheidsraad bindend: lidstaten zijn verplicht ze te aanvaarden en uit te voeren.

De Raad bestaat uit 15 leden: 10 niet-permanente leden, die voor een periode van twee jaar worden verkozen door alle lidstaten, en 5 permanente leden. De stemprocedure geeft extra gewicht aan de stem van de vijf permanente leden – China, Frankrijk, de Russische Federatie, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Elk van deze staten kan namelijk met zijn tegenstem een voorstel tegenhouden, zelfs als de vier andere permanente leden en alle niet-permanente leden v██r stemmen. Men noemt dit vetorecht.

Is de Veiligheidsraad niet aan hervorming toe?

De werkgroep van de Algemene Vergadering die is ingesteld om een hervorming van de Veiligheidsraad te bestuderen en waarin alle lidstaten zetelen, overweegt een aantal mogelijke veranderingen.

Men is het erover eens dat de samenstelling van de Raad niet langer een juiste weerspiegeling vormt van de huidige economische en politieke realiteit onder de leden van de Verenigde Naties in ruime zin. Lidstaten hebben daarom opgeroepen tot een uitbreiding van de Raad en tot veranderingen in de manieren waarop de Raad zich kwijt van zijn verantwoordelijkheden.

De werkgroep bracht voorstellen voor de Algemene Vergadering inzake de uitbreiding van het aantal permanente en niet-permanente leden, het rouleren of gezamenlijk bezetten van zetels, het aanpassen van het vetorecht en een verbetering van de werkwijze van de Raad.

E╚n voorstel beoogt een uitbreiding van de Raad van 15 tot 24 leden. De 9 nieuwe zetels zouden worden ingenomen door 5 nieuwe permanente leden zonder vetorecht (drie ontwikkelingslanden en twee geďndustrialiseerde landen) en 4 niet-permanente leden. Een ander voorstel was om Japan, Duitsland en drie ontwikkelingslanden als permanente leden te benoemen. Voorts werd geopperd om alleen het aantal niet-permanente leden uit te breiden en om leden periodiek te herkiezen op basis van hun bijdragen aan ontwikkelingsprogramma's en vredesoperaties van de VN. Geen van deze voorstellen heeft vooralsnog de benodigde meerderheid van stemmen gekregen, maar de Algemene Vergadering blijft actief zoeken naar een aanvaardbare formule voor veranderingen.

Wat is de rol van de Secretaris-Generaal?

De Secretaris-Generaal staat aan het hoofd van de Verenigde Naties en is de hoogste ambtenaar van de Organisatie. Hij geldt als het symbool van de VN in de wereld, vooral in zijn rol als voornaamste internationale bemiddelaar en vredestichter. De Secretaris-Generaal vraagt ook aandacht voor de belangrijkste vraagstukken van onze tijd, vari╬rend van ontwikkelingskwesties tot ontwapening en mensenrechten. Een van de belangrijkste taken van de Secretaris-Generaal is om kwesties onder de aandacht van de Veiligheidsraad te brengen die naar zijn mening een bedreiging vormen voor de internationale vrede en veiligheid. Om te helpen bij het oplossen van internationale geschillen, kan de Secretaris-Generaal zijn goede diensten aanbieden en ook kan hij achter de schermen stille diplomatie bedrijven.

De onpartijdigheid van de Secretaris-Generaal is een van de belangrijkste troeven van de VN. De afgelopen jaren heeft de Secretaris-Generaal ook meer gewicht gegeven aan preventieve diplomatie: een instrument om te voorkomen dat internationale geschillen ontstaan, escaleren of uitzaaien.

De Secretaris-Generaal heeft het voortouw genomen bij inspanningen om het werk van de VN te reorganiseren en te stroomlijnen. Hij werkt nauw samen met de Algemene Vergadering en andere organen om er zeker van te zijn dat de hervormingen maximaal doorwerken en degelijk worden gecoľrdineerd. Hij wil hiermee de VN in staat stellen om doeltreffend te reageren op de vele verzoeken om hulp van de lidstaten.

Hoe wordt de Secretaris-Generaal benoemd?

De Secretaris-Generaal wordt benoemd door de Algemene Vergadering op aanbeveling van de Veiligheidsraad. De benoeming van de Secretaris-Generaal is dus onderworpen aan het vetorecht van ieder van de vijf permanente leden van de Raad. De eerste twee Secretarissen-Generaal waren de Noor Trygve Lie en de Zweed Dag Hammarskjľld. De laatste dertig jaar heeft men een niet-formele poging gedaan het ambt te laten rouleren tussen de regionale groepen; het ambt is overgegaan van een Aziaat (Oe Thant van het vroegere Birma, nu Myanmar) naar een West-Europeaan (de Oostenrijker Kurt Waldheim), en van een Latijns-Amerikaan (de Peruaan Javier P╚rez de Cuellar) naar een Afrikaan (de Egyptenaar Boutros Boutros-Ghali). Aangezien laatst genoemde maar ╚╚n termijn diende, werd hij opgevolgd door een andere Afrikaan, de Ghanees Kofi Annan (de huidige Secretaris-Generaal). Hoewel er technisch gezien geen beperking is gesteld aan het aantal ambtstermijnen van vijf jaar dat een Secretaris-Generaal mag bekleden, heeft geen enkele SG tot op heden langer dan twee termijnen gediend.


UNIC Logo
Terug  Home  Terug naar boven